Wat is het verschil tussen specialistische ggz en basis-ggz?

Het verschil tussen basis-ggz en specialistische ggz zit in de zwaarte van je klachten: de basis-ggz helpt bij lichte tot matige psychische problemen, de specialistische ggz bij zware en ingewikkelde psychische aandoeningen (bron: Rijksoverheid). Bij allebei kom je terecht via een verwijzing, bijvoorbeeld van je huisarts. Voor de vergoeding gelden dezelfde regels.

Heb je nu direct hulp nodig? Bij acute nood bel je 112. Denk je aan zelfdoding? Bel dan 24/7 gratis en anoniem 113 of chat op 113.nl. Op de pagina over de crisisdienst lees je wat er gebeurt als het niet tot morgen kan wachten.

De verschillen tussen basis-ggz en specialistische ggz naast elkaar

Welke vorm van ggz bij je past, hangt af van de aard en de zwaarte van je problemen (bron: Rijksoverheid). In deze tabel staan de belangrijkste verschillen.

	Basis-ggz	Specialistische ggz
Voor wie	Lichte tot matige psychische problemen	Zware, ingewikkelde psychische aandoeningen
Soort hulp	Gesprekken, een behandeling via internet (e-health) of een combinatie daarvan	Behandeling door bijvoorbeeld een psychiater of klinisch psycholoog, soms met een opname
Waar	In de praktijk van de behandelaar of online	In een eigen praktijk, een ziekenhuis of een psychiatrische instelling, soms deels online
Hoe je er komt	Met een verwijzing, bijvoorbeeld van je huisarts of bedrijfsarts	Met een verwijzing of na een overdracht vanuit de basis-ggz
Eigen risico vanaf 18 jaar	Ja, € 385 in 2026 en € 400 in 2027	Ja, € 385 in 2026 en € 400 in 2027

Basis-ggz bij lichte tot matige klachten

Kunnen je huisarts en de praktijkondersteuner ggz (POH-GGZ) je niet genoeg helpen, dan verwijst de huisarts je door. Bij lichte tot matige psychische problemen kom je dan in de basis-ggz terecht. Rijksoverheid noemt drie vormen van hulp:

gesprekken met bijvoorbeeld een psycholoog, psychotherapeut of psychiater;
een behandeling via internet (e-health);
een combinatie van gesprekken en e-health.

Waar en hoe vaak je behandeling plaatsvindt, hangt af van hoe erg je klachten zijn. Dat bespreek je met je behandelaar. De behandeling kan in de praktijk plaatsvinden (bijvoorbeeld één uur per week) of online via je computer, tablet of telefoon (bron: Thuisarts).

Specialistische ggz bij zware of ingewikkelde problemen

De specialistische ggz heet ook wel gespecialiseerde ggz. Die is er voor mensen met zware, ingewikkelde psychische aandoeningen (bron: Rijksoverheid). Je behandelaar is dan bijvoorbeeld een psychiater of een klinisch psycholoog. Die werkt in een eigen praktijk, in een ziekenhuis of in een psychiatrische instelling.

Ook bij lichte tot matige klachten praat je met een psycholoog, een psychotherapeut of een psychiater (bron: Rijksoverheid). Aan het beroep van je behandelaar zie je dus niet of je in de basis-ggz of de specialistische ggz zit.

Soms is een opname in een ggz-instelling nodig. Een behandelaar beslist daarover, vaak in overleg met jou. In de regel is zo’n opname vrijwillig. Alleen als iemand een gevaar is voor zichzelf of de omgeving, is gedwongen zorg mogelijk. De basisverzekering vergoedt de behandeling en het verblijf. Duurt het verblijf langer dan 3 jaar, dan loopt de zorg verder via de Wet langdurige zorg, als je daarvoor een indicatie hebt (bron: Rijksoverheid).

Wie bepaalt of je naar de basis-ggz of de specialistische ggz gaat?

Of je naar de basis-ggz of de specialistische ggz gaat, hoef je niet zelf uit te zoeken. Je huisarts kijkt samen met jou naar de aard en de zwaarte van je problemen (bron: Rijksoverheid). Volgens Thuisarts kan je huisarts je in deze situaties doorsturen naar de ggz:

de huisarts of de praktijkondersteuner heeft je niet genoeg kunnen helpen;
je hebt bij dagelijkse dingen veel last van je klachten, bijvoorbeeld op je werk of in contact met anderen;
je hebt misschien een psychische ziekte, zoals een depressie;
je bent een gevaar voor jezelf of anderen.

Is niet duidelijk wat er precies speelt, bijvoorbeeld omdat je klachten samenhangen met schulden of eenzaamheid? Dan kan je huisarts je aanmelden voor een verkennend gesprek. Daarin zoek je samen met een ggz-behandelaar en een hulpverlener uit het sociaal domein, zoals een maatschappelijk werker, naar de hulp die bij je past. Sinds 2025 vergoedt de basisverzekering dat gesprek (bron: Zorginstituut Nederland). Sinds 2026 gaat het ook niet meer van je eigen risico af (bron: Rijksoverheid, 2026).

Overstappen van de basis-ggz naar de specialistische ggz

Blijkt tijdens je behandeling in de basis-ggz dat je meer hulp nodig hebt, dan kan je behandelaar je binnen de ggz overdragen aan een andere zorgverlener. Je huidige zorgaanbieder laat dat aan je huisarts weten. Een nieuwe verwijzing is niet nodig (bron: Rijksoverheid). Vraag bij zo’n overstap wat er verandert aan de plek en de vorm van je behandeling.

Wat je betaalt bij basis-ggz en specialistische ggz

Voor de vergoeding maakt het niet uit in welke van de twee vormen je behandeling plaatsvindt. Ze vallen allebei onder de geneeskundige ggz uit het basispakket. Volgens Zorginstituut Nederland krijg je die zorg vanaf 18 jaar vergoed als:

je een psychische stoornis hebt die onder de DSM-5-classificatie valt;
je een verwijzing hebt, bijvoorbeeld van je huisarts;
de behandeling voldoet aan de stand van de wetenschap en praktijk.

De kosten vallen onder het verplichte eigen risico. In 2026 is dat € 385. Dat bedrag betaal je eerst zelf en daarna vergoedt je zorgverzekeraar de kosten (bron: Rijksoverheid). Volgens de begroting voor 2027 stijgt het eigen risico naar € 400 (stand oktober 2026, bron: Rijksoverheid, Prinsjesdag 2026). Gesprekken met je huisarts en de POH-GGZ zijn huisartsenzorg en gaan niet van je eigen risico af. Voor geneeskundige ggz betaal je geen eigen bijdrage (bron: Zorginstituut Nederland).

Sinds 2022 rekenen zorgaanbieders in beide vormen van ggz af volgens hetzelfde model, het zorgprestatiemodel (bron: NZa). De prijs van je behandeling hangt af van de zorg die je krijgt, niet van je diagnose (bron: Zorginstituut Nederland).

Twee situaties vallen buiten deze vergoeding. Ben je jonger dan 18, dan valt psychische hulp onder de Jeugdwet. Hulp bij problemen met je werk, overspannenheid, een burn-out of relatieproblemen valt niet onder de geneeskundige ggz uit het basispakket (bron: Zorginstituut Nederland). Ben je overspannen of heb je klachten door je werk of je relatie? Dan kun je wel hulp krijgen in de huisartsenpraktijk (bron: Thuisarts). Of er bij jou meer speelt, bespreek je met je huisarts.

Maak eerst een afspraak met je huisarts

Welke vorm van ggz je ook nodig hebt, de eerste stap zet je bij je huisarts. Vertel wat je merkt en hoe lang het al speelt. Samen kijk je of de huisartsenpraktijk je kan helpen of dat je een verwijzing nodig hebt. Bij lichte klachten kan de hulp in de praktijk zelf beginnen, bij de POH-GGZ.

Krijg je een verwijzing, vraag dan vóór je eerste afspraak na of de behandelaar een contract heeft met je zorgverzekeraar. Hoe dat uitpakt voor je vergoeding, lees je op de pagina over vergoeding en eigen risico bij psychische hulp.