Psychotherapeut is een beschermde titel: alleen wie als psychotherapeut in het BIG-register staat, mag zich zo noemen (bron: NVP). Deze behandelaar onderzoekt welke psychotherapie bij je klachten past, stelt een behandelplan op en voert de behandeling zelfstandig uit. Bij een psychotherapeut kom je meestal via je huisarts terecht, vaak als je ernstige klachten hebt, zoals angst of depressie (bron: Thuisarts).
Ben je in acute nood? Bel dan 112. Denk je aan zelfdoding? Bel dan 24/7 gratis en anoniem 113 of chat op 113.nl.
Wat een psychotherapeut doet
In de behandeling heb je gesprekken met de therapeut, alleen of in een groep. Je leert beter begrijpen wat je voelt en doet. Vaak krijg je ook oefeningen mee, zodat je leert omgaan met je klachten (bron: Thuisarts).
De wet legt vast wat een psychotherapeut moet kunnen. De beroepsvereniging NVP noemt deze vijf kerntaken (bron: NVP):
- een psychodiagnose stellen op basis van psychodiagnostisch onderzoek
- bepalen of psychotherapie bij je past
- een behandelplan voor psychotherapie opstellen
- de psychotherapeutische behandeling zelfstandig uitvoeren
- de behandeling evalueren
De therapie hoeft niet alleen over jou te gaan. Bij relatie- en gezinstherapie zit je meestal samen met je partner of gezinsleden in de gesprekken. Zo worden jullie je bewust van hoe jullie op elkaar reageren en welke invloed jullie op elkaar hebben (bron: NVP).
Wanneer de huisarts je doorverwijst
Met psychische klachten ga je eerst naar je huisarts. Zijn de klachten niet heel ernstig, dan helpen de huisarts of de praktijkondersteuner ggz je vaak al in de huisartsenpraktijk. Is meer hulp nodig, dan stuurt de huisarts je door naar de geestelijke gezondheidszorg (bron: Thuisarts). Volgens Thuisarts gebeurt dat in deze situaties:
- de hulp van de huisarts of praktijkondersteuner heeft je niet genoeg geholpen
- je hebt bij dagelijkse dingen veel last van je klachten, op je werk of in contact met anderen
- je hebt misschien een psychische ziekte, zoals een depressie
- je bent een gevaar voor jezelf of anderen
In de ggz kun je bij een psycholoog, een psychotherapeut of een psychiater uitkomen, maar er zijn meer soorten psychische hulp. Welke behandelaar past, beslis je samen met je huisarts. Moet je na de verwijzing wachten, lees dan wat je kunt doen tijdens de wachttijd in de ggz.
Hoe herken je een BIG-geregistreerde behandelaar?
De Wet BIG noemt elf zorgberoepen waarvoor zorgverleners zich in het BIG-register kunnen inschrijven. Psychotherapeut is er één van. In het register zoek je een zorgverlener op naam en beroep of op BIG-nummer. Dat nummer staat vaak op de website van de behandelaar, anders vraag je er zelf naar (bron: BIG-register).
Om in het register te komen, volgt iemand na een universitaire studie een postdoctorale opleiding tot psychotherapeut. Die opleiding duurt vier jaar in deeltijd en bestaat uit theorie, stages en supervisie. Wie al gz-psycholoog is, doet er drie jaar over. De opleiding staat open voor mensen met een studie psychologie, geneeskunde, pedagogische wetenschappen of geestelijke gezondheidskunde (bron: NVP).
Een inschrijving geldt niet voor altijd. Elke vijf jaar moet een zorgverlener aantonen dat hij nog in zijn beroep werkt, met werkervaring of extra scholing (bron: BIG-register).
Let op bij termen als “Europees erkend therapeut”: het European Certificate for Psychotherapy geeft in Nederland geen toegang tot het BIG-register van psychotherapeuten (bron: NVP).
Wie psychotherapie geeft, hoeft niet per se psychotherapeut te zijn. De wet behoudt die behandeling niet aan één beroep voor: ook andere behandelaars die er door hun opleiding bekwaam in zijn, mogen haar uitvoeren (bron: NVP).
Psychotherapeut, psycholoog of psychiater
Psycholoog, psychotherapeut en psychiater lijken op elkaar, maar elk beroep heeft een eigen rol (bron: Thuisarts en NVP):
|
Psycholoog |
Psychotherapeut |
Psychiater |
|
|---|---|---|---|
|
Wanneer |
Klachten die je nog niet lang hebt, bijvoorbeeld korter dan zes maanden |
Ernstige klachten, zoals angst of depressie |
Ernstige klachten, ook om te onderzoeken of je misschien een psychische ziekte hebt |
|
Hoe |
Gesprekken over je klachten en hoe je ermee omgaat |
Gesprekken, alleen of in een groep, vaak met oefeningen |
Gesprekken en soms medicijnen |
|
Duur |
Vaak kort, een paar afspraken |
Verschilt per vorm: van tien zittingen tot een aantal jaren |
Vaak lang, maanden of jaren |
Vormen van psychotherapie
Psychotherapie krijg je individueel, in een groep of samen met je partner of gezin. De NVP noemt deze hoofdvormen, waarbinnen therapeuten weer verschillende methoden gebruiken (bron: NVP):
- cognitieve gedragstherapie, gericht op denk- en gedragspatronen die je klachten in stand houden
- psychoanalyse en psychoanalytische psychotherapie
- cliëntgerichte psychotherapie
- relatie- en gezinstherapie, ook systeemtherapie genoemd
- groepspsychotherapie
- kinder- en jeugdpsychotherapie, voor kinderen en jongeren tot 22 jaar en hun ouders
Cognitieve gedragstherapie is klacht- of probleemgericht en kort van opzet: de meeste behandelingen duren tien tot vijfentwintig zittingen. Bij groepspsychotherapie zit je meestal met acht tot tien mensen. Ieder werkt aan zijn eigen problemen, met hulp van de groep. Zo’n groep loopt twaalf tot zestien zittingen, maar kan ook een aantal jaren duren (bron: NVP). Naast de therapeut en de groep kan ook een ervaringsdeskundige je herstel steunen.
Hoe vaak en waar je de therapeut ziet, hangt af van hoe ernstig je klachten zijn en wat je zelf wilt. Dat kan een gesprek van één uur per week in de praktijk zijn of een behandeling via internet. Ook een dagbehandeling in een ggz-kliniek is mogelijk, net als een opname waarbij je er een tijd blijft (bron: Thuisarts). Volgens Thuisarts is het belangrijk dat je een goed gevoel hebt bij je behandelaar, omdat je in de gesprekken over privézaken vertelt. Krijg je hulp van meerdere behandelaars, dan stemt een casemanager als vaste contactpersoon de zorg op elkaar af.
Vergoeding en eigen risico
Voor een behandeling in de ggz heb je een verwijzing nodig, meestal van je huisarts. Je zorgverzekeraar beoordeelt of de zorg nodig is. Elke verzekeraar regelt de vergoeding op zijn eigen manier, dus wat jij vergoed krijgt, lees je in de polisvoorwaarden van je zorgverzekering (bron: Rijksoverheid).
Ben je 18 jaar of ouder, dan betaal je bij zorg uit het basispakket eerst je eigen risico. In 2026 is dat € 385. Voor de huisarts geldt geen eigen risico (bron: Rijksoverheid).
Sinds 2026 gaat ook een verkennend gesprek in de ggz niet meer van je eigen risico af (bron: Rijksoverheid). Hoe het eigen risico en de vergoeding bij een behandelaar met of zonder contract uitpakken, lees je op de pagina over vergoeding van psychische hulp.
Hoe je de eerste stap zet
Bij de huisarts bespreek je wat je merkt en welke hulp past. Daar krijg je zo nodig ook de verwijzing die je verzekeraar vraagt. Heb je een psychische crisis of denk je aan zelfdoding, bel dan direct je huisarts of de huisartsenpost (bron: Thuisarts). Op de pagina over de crisisdienst lees je wie je wanneer belt.