Iemand die zelf een zware psychische periode heeft doorgemaakt en daarvan is hersteld, weet van binnenuit hoe zo’n tijd voelt. Een ervaringsdeskundige is zo iemand en heeft geleerd die ervaring professioneel in te zetten, vaak via een opleiding. In de ggz werkt een ervaringsdeskundige naast je behandelaar en ondersteunt je herstel: door te begrijpen waar je tegenaan loopt en door te laten zien dat herstel mogelijk is.
Heb je nu direct hulp nodig? Bij acute nood bel je 112. Denk je aan zelfdoding? Bel dan 24/7 gratis en anoniem 113 of chat op 113.nl. Deze website is zelf geen praktijk of zorgaanbieder, lees wat NPG-Utrecht.nl wel is.
Van eigen ervaring naar ervaringsdeskundigheid
Wie iets ingrijpends meemaakt, doet ervaringen op. Pas als je erop terugkijkt en ervan leert, worden die ervaringen kennis. Ervaringsdeskundigheid gaat nog een stap verder: dan zet je die kennis professioneel in voor anderen (bron: Regelhulp, ministerie van VWS).
Volgens Regelhulp doorloopt een ervaringsdeskundige daarvoor een paar stappen:
- eigen ervaringen opdoen;
- die ervaringen verwerken en erop reflecteren;
- contact hebben met anderen die iets vergelijkbaars hebben meegemaakt;
- die ervaringen bundelen tot gedeelde kennis;
- die deskundigheid gebruiken in het werk.
Een ervaringsdeskundige hoeft niet precies hetzelfde te hebben meegemaakt als jij. Het gaat om een ander perspectief vanuit soortgelijke ervaringen (bron: Regelhulp).
Wat een ervaringsdeskundige voor je doet
De zorgstandaard Ervaringsdeskundigheid (Akwa GGZ, 2022) noemt drie kerntaken (bron: Trimbos-instituut):
- ondersteunen van jouw persoonlijke herstel;
- bijdragen aan zorg die herstel ondersteunt;
- bijdragen aan het verminderen van stigma en aan meedoen in de samenleving.
Voor jou als cliënt is de eerste taak het meest zichtbaar. Een ervaringsdeskundige herkent gevoelens die onder de oppervlakte spelen en brengt ze makkelijker onder woorden. Die herkenning kan je extra vertrouwen geven (bron: Regelhulp). Afhankelijk van de instelling spreek je een ervaringsdeskundige één op één of in een herstel- of zelfhulpgroep met lotgenoten.
Het verschil met een psycholoog of psychiater
Een psycholoog of psychiater werkt vooral vanuit wetenschappelijke en professionele kennis. Een ervaringsdeskundige brengt daar ervaringskennis naast. Volgens het Trimbos-instituut is die ervaringskennis een onmisbaar onderdeel van goede zorg. Beide soorten kennis vullen elkaar aan.
Je kunt dus tegelijk een behandelaar en een ervaringsdeskundige hebben. Waar de behandeling vooral over je klachten gaat, kijkt zorg die herstel ondersteunt ook naar hoop, zingeving, eigen regie en meedoen in de samenleving (bron: Trimbos-instituut). Een ervaringsdeskundige draagt daar met het eigen verhaal aan bij.
Opleiding en beroepsregister
Wanneer iemand zich ervaringsdeskundige mag noemen, is niet eenduidig vastgelegd (bron: Regelhulp). De beroepsvereniging voor ervaringsdeskundigen (VvEd) heeft daarom een kwaliteitskader en een beroepsregister opgezet. De opleiding is er op mbo-niveau 4 en hbo-niveau 5, volgens een landelijk leerplan dat sinds 2017 bestaat (bron: GGZ Totaal). Je mag een ervaringsdeskundige gerust vragen welke opleiding die heeft gevolgd.
Hoe kom je in contact met een ervaringsdeskundige?
Krijg je al hulp in de ggz, vraag dan je behandelaar of er een ervaringsdeskundige in het team werkt. Heb je nog geen hulp, begin dan bij je huisarts, die je zo nodig doorverwijst naar de ggz. Op de pagina over psychische hulp zoeken lees je stap voor stap hoe dat gaat. Ben je een naaste? Vraag dan bij de behandelaar of instelling van je familielid naar een familie-ervaringsdeskundige. Met lichte klachten kom je in de huisartsenpraktijk vaak terecht bij de praktijkondersteuner ggz.